KHI BẠN MUỐN HIỂU THÁCH THỨC CÁC GIẢ ĐỊNH TRONG TƯ DUY CHIẾN LƯỢC
– Đôi khi, trở ngại lớn nhất là… điều ta tin chắc là đúng –
Tình huống mở đầu: “Từ trước đến giờ vẫn làm vậy mà”
Anh Minh – Trưởng phòng phát triển sản phẩm – đang họp cùng nhóm để quyết định hướng đi tiếp theo cho dòng sản phẩm của công ty. Một ý tưởng mới được đề xuất: đưa dòng sản phẩm hiện tại lên các kênh bán online và phát triển sản phẩm riêng cho thị trường miền Tây.
Tuy nhiên, một quản lý sản phẩm phản đối:
“Khách hàng miền Tây ít muahàng trực tuyến. Với lại, sản phẩm này từ trước đến nay vốn bán tốt ở kênh bệnh viện rồi, sao phải thay đổi?”
Anh Minh ngồi lặng một lúc, rồi hỏi:
“Chúng ta có bằng chứng nào cho thấy người miền Tây không mua online? Hay chỉ là… chúng ta nghĩ vậy?”
Câu hỏi đó mở đầu cho một hành trình: thách thức các giả định cũ để tìm ra cách làm mới.
Vì sao cần thách thức giả định trong tư duy chiến lược?
Não bộ chúng ta luôn dùng “lối tắt” – gọi là thiên kiến nhận thức – để xử lý thông tin nhanh chóng. Điều này tiện lợi, nhưng cũng khiến chúng ta rơi vào những niềm tin cũ kỹ mà không nhận ra.
Những giả định như:
- “Khách hàng cao tuổi không dùng smartphone”
- “Dược phẩm chỉ nên bán qua kênh truyền thống”
- “Cạnh tranh giá rẻ là con đường duy nhất”
… đôi khi không còn đúng nữa. Nhưng nếu không thách thức, chúng ta sẽ mãi đi trên lối mòn.
3 bước thách thức các giả định – và ví dụ từ anh Minh
- Nhận diện và gọi tên các giả định tiềm ẩn
Anh Minh bắt đầu bằng việc hỏi nhóm:
“Điều gì khiến chúng ta tin sản phẩm này không phù hợp với kênh online?”
“Chúng ta đang dựa vào dữ liệu nào? Hay chỉ là cảm giác?”
Kỹ năng: Tập đặt câu hỏi kiểu “Chúng ta đang giả định điều gì là đúng ....mà chưa kiểm chứng?”
- Tránh rơi vào các “bẫy tư duy” thường gặp
Một số thiên kiến thường thấy trong các cuộc họp chiến lược:
- Thiên kiến xác nhận: Chỉ chọn thông tin củng cố niềm tin cũ.
→ Anh Minh yêu cầu nhóm tìm dữ liệu ngược lại – như tỷ lệ người miền Tây dùng Shopee, Lazada, Zalo.
- Tư duy tập thể (groupthink): Ai cũng đồng ý để “nhanh xong”.
→ Anh Minh yêu cầu từng người chia sẻ quan điểm cá nhân trước khi chốt ý kiến.
Kỹ năng: Chủ động tìm “ý kiến trái chiều” để kiểm nghiệm giả định.
- Tạo môi trường an toàn để mời gọi sự bất đồng
Thay vì phản bác, anh Minh khuyến khích dùng ngôn ngữ tích cực như:
- “Liệu chúng ta đã cân nhắc điều này chưa?”
- “Chúng ta có thể kiểm tra giả định đó bằng thử nghiệm nhỏ không?”
Anh còn mời một thành viên từ bộ phận kinh doanh miền Tây – người không thuộc nhóm phát triển – để có góc nhìn mới.
Kỹ năng: Biết cách chuyển mệnh đề thành câu hỏi, dùng đại từ "chúng ta", và mời gọi góc nhìn bên ngoài.
Kết luận: Tư duy chiến lược bắt đầu từ sự dũng cảm để… đặt lại câu hỏi
Cuối cùng, nhóm anh Minh quyết định chạy thử nghiệm online nhỏ tại hai tỉnh miền Tây. Kết quả khả quan ngoài mong đợi. Nhờ vậy, họ có dữ liệu thật để điều chỉnh chiến lược – thay vì dựa trên “cảm giác từ trước đến giờ”.
Mỗi giả định bạn đặt câu hỏi, là một cơ hội để nhìn thấy điều mới.
Đừng ngại thách thức những điều “ai cũng tin là đúng” – vì đổi mới không đến từ vùng an toàn.
Nếu bạn muốn luyện tập kỹ năng này cho đội nhóm, hãy thử bắt đầu bằng một câu hỏi trong cuộc họp sau:
“Có điều gì chúng ta đang coi là hiển nhiên – mà nếu sai thì ảnh hưởng lớn đến quyết định không?”
